W tym wpisie
W 2001 roku w Toulouse eksplodował magazyn zawierający azotany amonu. Zginęło 31 osób, kilka tysięcy zostało rannych, a skutki wybuchu były odczuwalne w promieniu wielu kilometrów. Azotany amonu to nawóz rolniczy. Kupuje się je bez specjalnych zezwoleń, przewozi ciężarówkami, składuje w halach. I klasyfikuje się jako ADR klasa 5.1.
Nie przytaczamy tej historii, żeby straszyć – ale żeby pokazać, że materiały utleniające to klasa, z udziałem której zdarzenia bywają bardzo poważne w skutkach, nawet gdy na co dzień nie kojarzy się z niebezpieczeństwem. W tym wpisie omawiamy, czym są materiały utleniające, jakie towary należą do tej klasy i co jest ważne przy ich przewozie.
Co obejmuje ADR klasa 5.1?
ADR klasa 5.1 obejmuje materiały, które same w sobie niekoniecznie są palne, lecz na ogół przez wydzielanie tlenu mogą spowodować lub ułatwić zapłon innych materiałów lub przyczynić się do wzmożenia pożaru. Kluczowe jest rozróżnienie: materiały utleniające nie muszą być palne – niebezpieczeństwo polega na tym, że intensyfikują palenie innych substancji lub ułatwiają jego zapoczątkowanie.
W klasie 5.1 znajdują się materiały stałe i ciekłe. Obejmuje ona zarówno związki nieorganiczne (nawozy, nadtlenki, chlorany), jak i organiczne środki utleniające stosowane w przemyśle chemicznym i farmaceutycznym.
Podział na grupy pakowania
Materiały klasy 5.1 dzielone są na grupy pakowania I, II lub III w zależności od siły działania utleniającego, wyznaczanej na podstawie badań porównawczych z substancjami referencyjnymi:
- Grupa pakowania I – materiały o dużym zagrożeniu utleniającym.
- Grupa pakowania II – materiały o średnim zagrożeniu utleniającym.
- Grupa pakowania III – materiały o niewielkim zagrożeniu utleniającym.
Przypisanie do materiału właściwej grupy pakowania jest kluczowe dla bezpieczeństwa przewozu, ponieważ ma bezpośredni wpływ na to, jakie warunki przewozu należy uwzględnić. Jest to szczególnie ważne w przypadku nadawania materiałów, co do których mogą pojawiać się wątpliwości w tym zakresie, np. niektórych rodzajów odpadów.
Należy pamiętać, że niektóre materiały klasy 5.1 mogą być jednocześnie zaklasyfikowane z zagrożeniami dodatkowymi, np. jako trujące lub żrące, co wpływa na wymagania dotyczące oznakowania i przewozu.
Oznakowanie
Nalepka ostrzegawcza klasy 5.1 ma kolor żółty i przedstawia płomień nad okręgiem.
Tablice barwy pomarańczowej – w przypadku przewozu w cysternach lub luzem – uzupełniane są numerem Kemlera i numerem UN. Materiały ADR klasa 5.1 mają przypisane numery Kemlera zaczynające się od cyfry 5. Jeśli materiał charakteryzuje się dodatkowym zagrożeniem, np. jest również trujący, cyfra 6 pojawi się na drugiej lub trzeciej pozycji numeru Kemlera (np. 56 – utleniający i trujący).
Kilka przykładów
Klasa 5.1 to nie tylko nawozy. Wiele produktów stosowanych codziennie w różnych gałęziach przemysłu i rolnictwa to materiały utleniające:
- PODCHLORYN, ROZTWÓR (UN 1791) – używany między innymi jako wybielacz i środek czystości;
- NADLTLENEK WODORU, ROZTWÓR WODNY (UN 2014, UN 2015) – stosowany w uzdatnianiu wody, przemyśle papierniczym i farmaceutycznym;
- CHLORAN SODU (UN 1495) – herbicyd i środek do odladzania; silny utleniacz, zdolny do zapoczątkowania gwałtownego spalania materiałów organicznych;
- NADMANGANIAN POTASU (UN 1490) – stosowany w uzdatnianiu wody i syntezie chemicznej; reaguje gwałtownie z materiałami organicznymi, gliceryną czy kwasem siarkowym.
Niektóre ważne kwestie podczas przewozu
Uprawnienia kierowcy
Przewóz towarów klasy 5.1 w ilościach wymagających oznakowania jednostki transportowej tablicami ostrzegawczymi barwy pomarańczowej wymaga, co do zasady, aby kierowca posiadał ważne zaświadczenie ADR po kursie podstawowym. W przypadku przewozu w cysternach wymagane jest również ukończenie właściwego kursu specjalistycznego.
Pojazdy, cysterny i przewóz luzem
Przewóz materiałów klasy 5.1 w cysternach wymaga zastosowania pojazdów odpowiedniego typu. Świadectwo dopuszczenia pojazdu ADR wydawane przez Transportowy Dozór Techniczny musi potwierdzać, że pojazd jest dopuszczony do przewozu danych materiałów klasy 5.1.
W przypadku przewozu materiałów utleniających luzem niezwykle istotne jest szczegółowe zapoznanie się z przepisami dodatkowymi, które mogą wskazywać na dodatkowe wymagania przy doborze pojazdu lub kontenera wraz z jego wyposażeniem obsługowym.
Stosowanie wyłączeń spod przepisów ADR
Plan ochrony towarów niebezpiecznych dużego ryzyka
Podsumowanie
Zamiast klasycznego podsumowania – lista pytań, które warto zadać sobie przed każdym przewozem towarów tej klasy:
- Czy materiał jest prawidłowo sklasyfikowany – znam jego numer UN i grupę pakowania?
- Czy opakowanie jest odpowiednie dla danej grupy pakowania i dopuszczone do przewozu tego materiału?
- Czy kierowca posiada ważne zaświadczenie ADR (kurs podstawowy, a przy cysternach również specjalistyczny)?
- Czy jednostka transportowa jest prawidłowo oznakowana tablicami barwy pomarańczowej, a pojazd nalepkami ostrzegawczymi (gdy jest to zasadne)?
- Czy biorę udział w przewozie, w związku z którym jestem zobowiązany posiadać ważny plan ochrony?
Jeśli na którekolwiek z powyższych pytań odpowiedź brzmi: nie wiem – to dobry moment, żeby to sprawdzić. Skutki błędów mogą być bardzo poważne.
Pomagamy w interpretacji przepisów ADR, ocenie możliwości zastosowania wyłączeń, przygotowaniu planów ochrony oraz szkoleniach stanowiskowych i specjalistycznych.